Foto door Mariel Kolmschot

Schrijfster Pia de Jong is met haar gezin verhuisd naar Princeton, in de VS. Ze bericht wekelijks over wat haar opvalt.

Laatste Artikelen, Columns, en andere Geschriften

Een tweede kans

NRC Handelsblad, 26 Augustus 2019

Bone Marrow Transplant Eliane
Illustratie Eliane Gerrits

Een tweede kans

NRC Handelsblad, 26 Augustus 2019

Buurman is zichzelf niet meer. Gisteren kwam hij thuis als een verbeterde versie na een beenmergtransplantatie. Hij heeft een upgrade gekregen. Hij is Buurman 2.0.

Eerst was zijn bloedgroep A-negatief, nu A-positief. Dat geldt ook voor zijn kijk op het leven. Hij had een dodelijke variant van leukemie en nog maar een paar maanden te leven. Nu is van de ziekte geen spoor meer te vinden.

„Vandaag ben ik 125 dagen oud”, zegt hij. Hij telt vanaf de dag waarop het donormerg zijn bloed indruppelde in het Memorial Sloan Kettering Cancer Center in New York. Hoewel hij niet gelovig is, verzamelde een team van artsen en verpleegkundigen zich aan zijn bed om de stamcellen te zegenen. Hij bedankte de anonieme donor met een korte toespraak, tussen zijn tranen door.

Hij stuurde diezelfde dag een foto. Een kleine bleke man verdwaald in een groot wit bed. Hij had al niet veel haar, maar wat hij had was uitgevallen vanwege de chemo. Boven hem hing het kleine rode zakje dat alle hoop in zich droeg.

Ik zocht hem een paar dagen later op in het wat vervallen gebouw in Manhattan. Ik kreeg een masker en handschoenen. Aanraken mocht niet. Buurman praatte aan een stuk door. Hij probeerde mij aan het lachen te maken. De schrik moet van mijn gezicht te lezen zijn geweest.

Cigarettes Eliane
Illustratie Eliane Gerrits

In Princeton heb ik nog nooit een kind zien roken, ook nauwelijks een volwassene trouwens. De roker wordt hier stevig geweerd uit het openbare leven, als een moderne paria. In Nederland daarentegen walmt de sigarettenrook me op Schiphol al tegemoet.

Het is een groot wonder dat Amerika het roken heeft teruggedrongen – dit land van de vrijemarkteconomie en het cowboykapitalisme, waar alles erop gericht is om iedereen meer te laten consumeren, zonder oog voor de gezondheid. De Verenigde Staten zijn een paradijs voor verslaafden met de overal aanwezige reclame, de krachtige lobby van het bedrijfsleven, en de zwakke of niet bestaande toezichthouders. Niemand kan de Amerikaan zijn auto, geweer, telefoon, suiker of vet afnemen, en al helemaal de overheid niet. Hoe is het in godsnaam mogelijk geweest dat dit met de sigaret wel is gelukt?

Daar zijn een aantal redenen voor. Om te beginnen rookte geen land zo vroeg en zo veel als Amerika. Vooral in de periode direct na de oorlog werd iedereen gestimuleerd te roken. Reclames prezen de gezonde werking aan met sigaretten „fresh as mountain air”. Begin jaren zestig stak de gemiddelde Amerikaan tien sigaretten per dag op. Zo’n 42 procent van de volwassenen rookte.

Walmart Eliane
Illustratie Eliane Gerrits

Maandagochtend, op pad met mijn dochter, herinnert ze me eraan dat we gootsteenontstopper nodig hebben. Die verkoopt de Walmart, het warenhuis waar we toevallig vlakbij zijn. Ik twijfel. Walmart roept ineens akelige beelden op van een schutter met een AK-47 en vele slachtoffers. Mensen in El Paso, die net als mijn dochter en ik, gewoon boodschappen gingen doen. „Heel snel dan”, zeg ik.

Walmart zit in een ongezellige mall. Nu zijn vrijwel alle malls ongezellig, maar Walmart slaat alles. Het enorme vierkante blok beton is ingedeeld in gangen, waarlangs de spullen van de vloer tot het plafond zijn opgetast. Alles hier is spotgoedkoop. Daarom zie je er veel mensen winkelen die weinig te makken hebben.

Het treurige is dat de kwaliteit van de producten abominabel is. Ik kocht er ooit een mixer: na één keer gebruiken was hij kapot. Nam eens bananen mee: die bleken rot. Dat soort werk. Maar het blijft kopers trekken, want je zal maar een mixer nodig hebben en weinig geld in je portemonnee. Of heel veel zin in een banaan.

Eten met een slecht geweten

NRC Handelsblad

Fake Food Eliane
Illustratie Eliane Gerrits

Eten met een slecht geweten

NRC Handelsblad

Toen ik niet lang geleden in een interview liet vallen dat we, terug in Amsterdam, om sentimentele redenen misschien een sateetje gingen eten in onze oude stamkroeg, vielen antivleeseters me hard aan op Twitter. Hoe kon ik dat zomaar zeggen? Dát was ik niet gewend, levend in een land met een roodvleespresident, die er prat op gaat elke avond een maaltijd weg te werken van dubbele cheeseburgers of een ribeye groter dan zijn bord. Let them eat steak!

Maar men heeft groot gelijk, we moeten allemaal wat voorzichtiger zijn met wat we eten. Of in ieder geval met wat we zéggen te eten. Naarmate we verstandigere keuzes maken, wordt ongezond en niet-duurzaam eten een guilty pleasure dat het beste in het geheim kan worden genoten. Krijgen we straks overtuigde vegetariërs die naar de andere kant van de stad rijden om zich met pet en plaksnor aan een biefstuk tegoed te doen? Of ouders zoals een vriendin van mij, wier kinderen absoluut geen snoep mogen eten, maar die ik regelmatig het bovenste keukenkastje zie openmaken om stiekem een handje Engelse drop te snaaien?

Kortom, er ligt een markt open voor politiek incorrect eten vermomd als gezonde kost. Ik was dan ook niet verrast het nieuwsbericht te lezen dat de Amerikaanse fastfoodketen Arby’s een nepwortel heeft ontwikkeld van kalkoenvlees. Ja, u leest het goed. Geheel passend in het tijdsbeeld van fake news is er nu ook fake food. Deze ‘marrot’ is precies het tegenovergestelde van de vleesvervangers waarmee de andere ketens proberen te scoren. Deze week introduceert concurrent Burger King bijvoorbeeld in heel Amerika de plantaardige ‘Impossible Whopper’.

Dropping Eliane
Illustratie Eliane Gerrits

Je ‘dropt’ je kinderen gewoon in de wereld. Natuurlijk zorg je ervoor dat ze niet doodgaan, maar los daarvan moeten ze hun eigen weg vinden.”

Het gebeurt niet vaak dat een uitspraak van mij als „Quotation of the Day” uitgekozen wordt in The New York Times. En dan nog wel met een boude uitspraak over een delicaat onderwerp. Hoe beschermen we diegenen die ons het dierbaarste zijn, onze kinderen?

Ik werd geïnterviewd door de Amerikaanse journaliste Ellen Barry over droppings. De Nederlandse traditie om kinderen achter te laten in een bos en ze zelf de weg naar huis te laten vinden. Ze wilde weten wat dit zei over de Nederlandse cultuur.

Toen het artikel verscheen barstten de reacties los, aan twee kanten van de oceaan en allebei even voorspelbaar. Amerikaanse lezers reageerden met een mix van verschrikking en bewondering over het achteloze gemak waarmee wij onze kinderen in het diepe lijken te gooien. Nederlanders vonden de aandacht voor het fenomeen maar overdreven en gingen los op Twitter met speelse hyperbolen. Nederland is niet vaak voorpaginanieuws in de Verenigde Staten – laat staan boven de vouw – en dus was dát weer nieuws in Nederland. (Het omgekeerde is helaas nooit het geval.)

Hairdressers For Trump Elaine
Illustratie Eliane Gerrits

‘Stilzitten”, zegt mijn kapster, nog voor ze ook maar iets heeft gedaan. Ze kent me. Terwijl ze de cape over me heen vouwt, probeer ik me te herinneren waar we ook alweer waren gebleven. O ja, ze had een afspraak met een man die ze via een datingapp had leren kennen, voor wie ze haar wimpers had laten verlengen. Haar ene zoon hoopte nog altijd op werk, maar was eindelijk van die vreselijke vriendin af. En ze was naar Italië geweest.

Terwijl ze mijn haar onder handen neemt, word ik bijgepraat op de voor haar zo karakteristieke manier. Van de hak op de tak. Cynisch en ondanks alles – overgewicht, diabetes, eeuwig geldgebrek en kinderen die maar niet willen deugen – goedgemutst. In Italië heeft ze een nieuwe tak van haar familie ontdekt. Ze laat me een foto zien van een oudtante. Zes kinderen had die. Allemaal naar Amerika vertrokken. „Stel je voor”, zegt ze. „Misschien wonen ze wel hier in de buurt. Heb je er opeens een heleboel neven en nichten bij.”

The Real Housewives of New York City is afgelopen en ze zet de tv op Fox News. Ze haalt diep adem als Trump in beeld komt. „Stuur haar terug”, scandeert het publiek achter hem.